Kısa cevap: İtalyanca günler pazartesiden başlayarak lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica diye yazılır ve yaklaşık “lu-ne-Dİ, mar-te-Dİ, mer-ko-le-Dİ, co-ve-Dİ, ve-ner-Dİ, SA-ba-to, do-ME-ni-ka” diye okunur. İtalyanca aylar gennaio‘dan (ocak) dicembre‘ye (aralık) kadardır; mevsimler la primavera (ilkbahar), l’estate (yaz), l’autunno (sonbahar) ve l’inverno‘dur (kış). Gün ve ay adları küçük harfle yazılır. “Her pazartesi” ogni lunedì ya da tutti i lunedì, “pazartesileri” il lunedì, “kasım ayında” nel mese di novembre olur; tarih 9 agosto 2010 gibi gün, ay, yıl sırasıyla yazılır.
Bu rehberde İtalyanca gün, ay ve mevsim adlarını yaklaşık Türkçe okunuşlarıyla, adların kökenini, lunedì ile il lunedì farkını, tarihin nasıl yazıldığını, büyük harf kuralını, sık yapılan hataları, cevaplı bir alıştırmayı ve sık sorulan soruları bulacaksınız. Bilgiler Treccani’nin Enciclopedia dell’Italiano ve La grammatica italiana maddelerinden ve Vocabolario sözlüğünden alınmıştır.
Okunuşlar hakkında not: Türkçe okunuşlar yaklaşıktır; büyük harfle yazılan hece vurguludur. Treccani’ye göre İtalyancada c ve g harfleri e ve i‘den önce “ç” ve “c” (cesta, angelo), öbür durumlarda “k” ve “g” okunur; gi + a, o, u yazımında i okunmaz, yalnız “c” sesini gösterir; gn Türkçedeki “ny”ye, gli “ly”ye yakın bir sestir. Çift ünsüzler İtalyancada anlam ayırt eder ve uzun söylenir; Treccani’ye göre gn ve gli sesleri de iki ünlü arasında her zaman uzundur. Okunuşlarda bunları iki kez yazdık (giugno “CUN-nyo”). Doğru telaffuzu dinleyerek ve bir eğitmenle çalışarak oturtmanızı öneririz.
İtalyanca Haftanın Günleri
Treccani’nin sözlüğü lunedì‘yi haftanın ilk, domenica‘yı yedinci günü olarak tanımlar.
| Türkçe | İtalyanca | Okunuşu |
|---|---|---|
| pazartesi | lunedì | lu-ne-Dİ |
| salı | martedì | mar-te-Dİ |
| çarşamba | mercoledì | mer-ko-le-Dİ |
| perşembe | giovedì | co-ve-Dİ |
| cuma | venerdì | ve-ner-Dİ |
| cumartesi | sabato | SA-ba-to |
| pazar | domenica | do-ME-ni-ka |
Adlar nereden geliyor? Treccani’ye göre pazartesiden cumaya kadar olan günler Latincedeki “… günü” anlamındaki ifadelerin kısalmasıyla oluşmuştur: lunedì Ay’ın (Luna), martedì Mars’ın (Marte), mercoledì Merkür’ün (Mercurio), giovedì Jüpiter’in (Giove), venerdì Venüs’ün (Venere) günüdür. Sabato İbranice “dinlenme günü” anlamındaki shabbāth‘tan, domenica Latince “Rab’bin günü” anlamındaki dies dominica‘dan gelir.
Cins ve vurgu: Treccani’ye göre lunedì‘den venerdì‘ye kadar olan gün adları erildir; son hecesi vurgulu olduğu için çoğulda değişmez (i lunedì). Bu adlar zaman zaman vurgu işaretsiz (lunedi) yazılsa da işaretli yazım tercih edilmelidir. Sabato da erildir, çoğulu sabati‘dir. Domenica ise dişil olan tek gün adıdır.
Takvim ve tablolarda gün adları kısaltılır: lun, mar, mer, gio, ven, sab, dom. “Gün” giorno, “hafta” settimana (set-ti-MA-na) olarak söylenir.
Lunedì mi, il lunedì mi?
Gün adının önündeki artikel anlamı değiştirir. Treccani’nin sözlük örnekleri:
- Artikelsiz, belirli bir gün: Tornerò lunedì prossimo. (Gelecek pazartesi döneceğim.)
- il + gün ya da di + gün, her hafta tekrarlanan durum: Il museo è aperto solo il martedì ya da di martedì. (Müze yalnız salıları açık.)
- ogni ya da tutti i, “her”: ogni lunedì ya da tutti i lunedì (her pazartesi); tutti i sabati (her cumartesi).
İtalyanca Aylar
| Türkçe | İtalyanca | Okunuşu |
|---|---|---|
| ocak | gennaio | cen-NA-yo |
| şubat | febbraio | feb-BRA-yo |
| mart | marzo | MAR-tso |
| nisan | aprile | a-PRİ-le |
| mayıs | maggio | MAC-co |
| haziran | giugno | CUN-nyo |
| temmuz | luglio | LUL-lyo |
| ağustos | agosto | a-GOS-to |
| eylül | settembre | set-TEM-bre |
| ekim | ottobre | ot-TO-bre |
| kasım | novembre | no-VEM-bre |
| aralık | dicembre | di-ÇEM-bre |
Vurgu: Treccani’nin sözlüğü vurgunun yerini gennàio, febbràio, màggio, lùglio, agósto, settèmbre, ottóbre, novèmbre, dicèmbre biçiminde işaretler; bu aylarda vurgu sondan ikinci hecededir. İşaretsiz marzo, aprile ve giugno‘da da vurgu sondan ikinci hecededir; Treccani’ye göre bu, İtalyancada vurgunun en sık düştüğü yerdir. Marzo‘daki z “ts” gibi okunur (Treccani ötümlü z‘yi ayrıca işaretler, bu maddede işaret yoktur).
Adlar nereden geliyor? Treccani’ye göre ay adlarının hepsi erildir. Ocaktan ağustosa kadar olan ayların adları (şubat dışında) adandıkları tanrılara ya da tarihî kişilere bağlanır: Janus (Giano), Mars (Marte), Afrodit, Maia, Juno (Giunone), Julius Caesar (Giulio Cesare) ve Augustus. Örneğin luglio, bu ayda doğan Julius Caesar’ın onuruna verilmiş addır. Settembre‘den dicembre‘ye kadar olan adlar ise sayılardan gelir: Mart’ta başlayan eski Roma yılının yedinci, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu aylarıdır (settembre ← Latince septem, “yedi”).
Ayların kısaltmaları: gen, feb, mar, apr, mag, giu, lug, ago, set, ott, nov, dic. “Ay” mese (ME-se) olarak söylenir; Treccani’nin örnekleri il mese di giugno (haziran ayı) ve nel mese di novembre (kasım ayında) biçimindedir. Ayların gün sayısını hatırlatan tekerleme de Treccani’de geçer: Trenta giorni ha novembre, con april, giugno e settembre; di ventotto ce n’è uno, tutti gli altri ne han trentuno. (Kasım otuz gündür, nisan, haziran ve eylül de öyle; yirmi sekiz günlük bir tane var, öbürleri otuz bir gündür.)
İtalyancada Tarih Nasıl Yazılır?
Treccani’ye göre tarih gün, ay ve yıldan oluşur:
- Gün sayma sayısıdır ve rakamla yazılır. Ayın ilk günü sıra sayısıyla da söylenebilir: primo (birinci); yazıda genellikle il 1° aprile (1 Nisan) biçiminde gösterilir.
- Ay harfle (önerilen, en sık kullanılan biçim) ya da rakamla yazılabilir.
- Yıl rakamla yazılır; ay harfle yazıldıysa ilk iki basamak kesme işaretiyle atılabilir: 9 agosto ’10.
Treccani’ye göre en zarif ve uygun duyulan yazım, özellikle mektuplarda, 9 agosto 2010 biçimidir; rakamla 9.8.2010, 9-8-2010 ya da 9/8/2010 yazılabilir. Formlarda istenen gg/mm/aaaa biçiminde tek basamaklı gün ve aya sıfır eklenir: 09/08/2010. Mektupta tarihin önüne yer adı ve virgül gelir: Roma, 9 agosto 2010; günün önüne artikel konacaksa bu her zaman il‘dir (Roma, il 9 agosto 2010). Eskiden resmî yazışmada görülen li ve lì kullanılmamalıdır.
Tarihteki sayıların okunuşunu İtalyanca sayılar rehberimizde anlattık.
İtalyanca Mevsimler
| Mevsim | İtalyanca | Okunuşu |
|---|---|---|
| ilkbahar | la primavera | pri-ma-VE-ra |
| yaz | l’estate | es-TA-te |
| sonbahar | l’autunno | au-TUN-no |
| kış | l’inverno | in-VER-no |
Treccani’ye göre primavera ve estate dişil, autunno ve inverno erildir. Ünlüyle başlayan üç mevsimin önündeki artikel l’ olur. “Mevsim” stagione (sta-CO-ne) olarak söylenir.
Treccani mevsimleri kuzey yarımküreye göre şöyle sınırlar: primavera 21 Mart–21 Haziran, estate 21 Haziran–23 Eylül, autunno 23 Eylül–21 Aralık, inverno 21 Aralık–21 Mart (meteorologlar ise ilkbaharı 1 Mart–31 Mayıs, kışı 1 Aralık ile şubatın son günü arası olarak alır). “İlkbaharda” için Treccani’nin örneği in primavera (ya da di primavera) biçimindedir: In primavera le giornate diventano sempre più lunghe delle notti. (İlkbaharda gündüzler gecelerden gitgide daha uzun olur.)
Büyük Harf Kuralı
Treccani’ye göre gün ve ay adları küçük harfle yazılır: lunedì, Lunedì değil; marzo, Marzo değil. Ay adları özellikle tarihlerin içinde, özel ad gibi algılandıkları için ve İngilizce yazımın etkisiyle sık sık büyük harfle yazılsa da kural küçük harftir. Büyük harf yalnız belirli gün ve olayların adlarında kullanılır: il Martedì grasso, il Venerdì santo, il Primo Maggio, il Maggio fiorentino.
Sık Yapılan Hatalar
- Gün ve ay adlarını büyük harfle yazmak: Lunedì 5 Marzo değil lunedì 5 marzo (cümle başı hariç).
- Vurgu işaretini atmak: lunedi, venerdi değil lunedì, venerdì.
- Domenica’yı eril sanmak: il domenica değil la domenica.
- Her hafta tekrarlanan durumda artikeli unutmak: “Müze salıları açık” için il martedì ya da di martedì; artikelsiz martedì belirli bir salıyı anlatır.
- Tarihte li kullanmak: Roma, li 9 agosto değil Roma, 9 agosto ya da Roma, il 9 agosto.
Alıştırma
Boşlukları doldurun ya da doğru seçeneği yazın. Cevaplar aşağıda.
- Haftanın ilk günü: ___
- Haftanın dişil olan tek günü: ___
- Müze yalnız salıları açık: Il museo è aperto solo ___ martedì.
- “Her pazartesi”: ___ lunedì
- “Kasım ayında”: nel mese di ___
- Bugünkü takvimde yılın yedinci ayı: ___
- Yazımı düzeltin: Venerdì 3 Ottobre
- “İlkbaharda”: ___ primavera
Cevaplar
- lunedì
- domenica
- il (ya da di martedì)
- ogni (ya da tutti i lunedì)
- novembre
- luglio
- venerdì 3 ottobre (küçük harf; cümle başındaysa yalnız ilk harf büyük)
- in (ya da di primavera)
Sık Sorulan Sorular
İtalyanca günler nasıl okunur?
Yaklaşık olarak lunedì “lu-ne-Dİ”, martedì “mar-te-Dİ”, mercoledì “mer-ko-le-Dİ”, giovedì “co-ve-Dİ”, venerdì “ve-ner-Dİ”, sabato “SA-ba-to”, domenica “do-ME-ni-ka” diye okunur. Pazartesiden cumaya kadar vurgu son hecededir.
İtalyancada aylar ve günler büyük harfle mi yazılır?
Normalde hayır. Treccani’ye göre küçük harfle yazılır: lunedì, marzo. Büyük harf belirli gün ve olay adlarında kullanılır: il Primo Maggio, il Venerdì santo.
İtalyancada hafta hangi günle başlar?
Pazartesiyle. Treccani’nin sözlüğü lunedì‘yi haftanın ilk günü olarak tanımlar.
İtalyancada tarih nasıl yazılır?
Gün, ay, yıl sırasıyla: 9 agosto 2010. Rakamla 9.8.2010, 9-8-2010 ya da 9/8/2010; formlarda 09/08/2010. Ayın ilk günü primo diye de okunabilir ve yazıda genellikle il 1° aprile biçiminde gösterilir.
İtalyanca mevsimler nelerdir?
la primavera (ilkbahar), l’estate (yaz), l’autunno (sonbahar), l’inverno (kış). Primavera ve estate dişil, autunno ve inverno erildir.
İtalyancaya Devam Etmek İçin
Gün ve ay adlarını randevu alırken, plan yaparken ve doğum gününüzü söylerken kullandıkça kalıcı olur. Günlük konuşmanın ilk adımı için İtalyanca selamlaşma rehberimize bakabilirsiniz. Aynı konuyu başka dillerde de anlattık: İspanyolca günler, aylar ve mevsimler, Fransızca günler, aylar ve mevsimler ve Rusça günler, aylar ve mevsimler.
Active English’te İtalyanca dersleri birebir özel ders olarak Kızılay, Batıkent, Bahçelievler ve Çayyolu şubelerimizde yüz yüze ya da online verilir; grup dersleri talebe göre dönemsel olarak açılır. Sıfırdan başlayabilir, CILS ve PLIDA sınavlarına hazırlanabilirsiniz. Ayrıntılar Ankara İtalyanca kursu sayfamızda; başlamadan önce ücretsiz seviye tespiti yaptırabilirsiniz.
Kaynaklar
Yazılış, vurgu ve kullanım bilgileri aşağıdaki kaynaklardan alınmıştır (erişim: 23 Ekim 2026). Türkçe okunuşlar, Treccani’deki vurgu işaretlerinden ve harf-ses karşılıklarından yaklaşık olarak türetilmiştir.
- Treccani, Enciclopedia dell’Italiano: giorni e mesi, nomi dei (P. Petricola), date (P. Petricola), maiuscole, Alfabeto, Accento, Consonanti
- Treccani, La grammatica italiana: Maiuscole, uso delle
- Treccani, Vocabolario on line: lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì, sabato, domenica, gennaio … dicembre (ay maddeleri), primavera, estate, autunno, inverno, giorno, mese, settimana, stagione