Bu rehberde Rusçadaki altı hâli soru kelimeleriyle, her hâlin ne zaman kullanıldığını günlük hayattan basit örnek cümlelerle, isimlerin tekil ve çoğul çekim tablolarını, sıfat ve kişi zamiri çekimini ve padejleri çalışırken dikkat etmeniz gereken yazım kurallarını bulacaksınız. Bu rehberdeki tablolar Rusça hal ekleri için bir başvuru tablosu olarak hazırlandı. Örnek cümleler ve tablolardaki örnek kelimeler bu rehber için yazıldı; her çekimi Wiktionary’nin çekim tablolarıyla, kuralları Cornell Üniversitesi Rusça programının internette açık yayımlanan dil bilgisi notlarıyla (Beginning Russian Grammar) karşılaştırarak doğruladık. Kiril harflerini henüz okuyamıyorsanız önce Rus alfabesi rehberimize bakın; Rusçaya hangi sırayla çalışabileceğinizi Rusça nasıl öğrenilir? rehberimizde anlattık.
Rusçada Altı Hâl ve Soruları
Her hâlin bir sorusu vardır: Rusçada “kim” anlamındaki кто ile “ne” anlamındaki что da hâllere göre çekilir. Bu rehberde hâller aşağıdaki sırayla verilmiştir. Tablodaki Türkçe karşılıklar yalnız fikir vermek içindir; Rusça hâller Türkçe hâllerle birebir örtüşmez.
| Hâl (padej) | Rusça adı | Sorusu | Türkçede yaklaşık karşılığı |
|---|---|---|---|
| Nominatif | имени́тельный | кто? что? | Yalın hâl: kim? ne? |
| Genitif | роди́тельный | кого́? чего́? | İlgi hâli: kimin? neyin? |
| Datif | да́тельный | кому́? чему́? | Yönelme hâli: kime? neye? |
| Akuzatif | вини́тельный | кого́? что? | Belirtme hâli: kimi? neyi? |
| İnstrumental | твори́тельный | кем? чем? | Kiminle? Neyle? |
| Prepozisyonel | предло́жный | о ком? о чём? | Kim hakkında, ne hakkında? Edatla “-de” |
Tablolarda ve örneklerde vurgulu ünlünün üstünde vurgu işareti (´) gösterilmiştir. Tek heceli kelimelerde işaret kullanılmaz; ё neredeyse her zaman vurgulu okunduğu için o da ayrıca işaretlenmez (живём, её). Rusçada vurgu kelimeden kelimeye değişir, aynı kelimenin hâlleri arasında yer de değiştirebilir; bu yüzden her kelimeyi vurgusuyla birlikte öğrenin.
Hangi Hâl Ne Zaman Kullanılır?
Her hâlin pek çok kullanımı vardır. Aşağıda A1–B1 düzeyinde sık karşılaşacağınız kullanımları, bu rehber için yazdığımız günlük hayattan basit cümlelerle verdik.
Nominatif (имени́тельный)
Sözlükte gördüğünüz biçimdir; cümlenin öznesi bu hâldedir. э́то (bu) ile tanıtılan isim de nominatiftir.
- Э́то моя́ сестра́. (Bu benim kız kardeşim.)
- Сего́дня хоро́шая пого́да. (Bugün hava güzel.)
Genitif (роди́тельный)
Sahibi (“-in”), нет ile bir şeyin yokluğunu, у … есть yapısında sahip olan kişiyi, из (-den) ve без (-sız) edatlarından sonraki ismi ve sayılardan sonraki ismi gösterir.
- Э́то телефо́н сестры́. (Bu, kız kardeşimin telefonu.)
- В холоди́льнике нет молока́. (Buzdolabında süt yok.)
- У сестры́ есть ко́шка. (Kız kardeşimin bir kedisi var.)
- Я не выхожу́ из до́ма без телефо́на. (Evden telefonsuz çıkmam.)
Sayılarda ismin hâlini sayının son kelimesi belirler: два, три, четы́ре (2, 3, 4) ve bunlarla biten sayılardan sonra isim tekil genitif, пять (5) ve üstündeki sayılardan sonra çoğul genitif olur: два биле́та (iki bilet), пять мину́т (beş dakika). Ayrıntıları Rusça sayılar rehberimizde anlattık.
Datif (да́тельный)
Bir şeyin kime verildiğini, kime yazıldığını ya da söylendiğini gösterir. нра́виться (hoşuna gitmek) ile hoşlanan kişi, yaş söylerken kişi ve к edatıyla yanına gidilen kişi de datiftir.
- Я пишу́ сестре́ сообще́ние. (Kız kardeşime mesaj yazıyorum.)
- Мне нра́вится э́тот фильм. (Bu filmi beğeniyorum.)
- Моему́ бра́ту пятна́дцать лет. (Kardeşim on beş yaşında.)
- В суббо́ту мы е́дем к ба́бушке. (Cumartesi büyükannemize gidiyoruz.)
Akuzatif (вини́тельный)
Fiilin doğrudan nesnesidir. в ve на ile gidilen yeri, в ile haftanın gününü de gösterir.
- Ма́ма покупа́ет ры́бу. (Annem balık alıyor.)
- Я ви́жу бра́та. (Kardeşimi görüyorum.)
- Сестра́ е́дет в Анкару́. (Kız kardeşim Ankara’ya gidiyor.)
- В пя́тницу мы идём в парк. (Cuma günü parka gidiyoruz.)
İnstrumental (твори́тельный)
Bir işin neyle yapıldığını (edatsız) ve с edatıyla kiminle ya da neyle birlikte yapıldığını gösterir. занима́ться (bir şeyle uğraşmak, çalışmak) fiilinin tamlayıcısı, mevsim ve gün içindeki vakit (ле́том yazın, ве́чером akşam) ve под (altında), пе́ред (önünde), за (arkasında) ve ме́жду (arasında) edatlarıyla bildirilen yer de bu hâldedir.
- Мы пла́тим ка́ртой. (Kartla ödüyoruz.)
- Я живу́ с сестро́й. (Kız kardeşimle yaşıyorum.)
- Брат занима́ется спо́ртом. (Kardeşim spor yapıyor.)
- Ве́чером я смотрю́ телеви́зор. (Akşamları televizyon izliyorum.)
- Ко́шка спит под сту́лом. (Kedi sandalyenin altında uyuyor.)
Prepozisyonel (предло́жный)
Adı gibi yalnız edatla kullanılır: в ve на ile bulunulan yeri, о ile “hakkında” anlamını, в ile ayı, на ile kullanılan taşıtı gösterir.
- Ма́ма рабо́тает в больни́це. (Annem hastanede çalışıyor.)
- Па́па ждёт на остано́вке. (Babam durakta bekliyor.)
- Мы говори́м о пого́де. (Hava hakkında konuşuyoruz.)
- Мой день рожде́ния в декабре́. (Doğum günüm aralıkta.)
- Сын е́здит в шко́лу на велосипе́де. (Oğlum okula bisikletle gidiyor.)
Rusça Hâl Ekleri Tablosu: İsimler
İsmin eki, sözlük biçiminin nasıl bittiğine göre değişir. Rusça isimler bu bakımdan dört gruba ayrılır: ünsüzle, -й ya da -ь ile biten eril isimler; -о ya da -е ile biten nötr isimler; -а ya da -я ile biten isimler (çoğu dişil) ve -ь ile biten dişil isimler. Önce tekil ekleri toplu olarak görün:
Tekil ekler bir bakışta
| Hâl | Eril: ünsüz, -й, -ь | Nötr: -о, -е | -а, -я | Dişil: -ь |
|---|---|---|---|---|
| Nominatif | ek yok, -й, -ь | -о, -е | -а, -я | -ь |
| Genitif | -а, -я | -а, -я | -ы, -и | -и |
| Datif | -у, -ю | -у, -ю | -е (-ия → -ии) | -и |
| Akuzatif | cansızda nominatif, canlıda genitif gibi | nominatif gibi | -у, -ю | -ь |
| İnstrumental | -ом, -ем | -ом, -ем | -ой, -ей | -ью |
| Prepozisyonel | -е | -е (-ие → -ии) | -е (-ия → -ии) | -и |
Her hücredeki ilk ek sert gövdeli, ikincisi yumuşak gövdeli isimler içindir. Aşağıdaki tablolarda bu ekleri günlük hayattan kelimelerle görebilirsiniz.
Tekil: eril ve nötr isimler
| Hâl | магази́н (mağaza) | тури́ст (turist, canlı) | блю́до (yemek, tabak) | зда́ние (bina) |
|---|---|---|---|---|
| Nominatif | магази́н | тури́ст | блю́до | зда́ние |
| Genitif | магази́на | тури́ста | блю́да | зда́ния |
| Datif | магази́ну | тури́сту | блю́ду | зда́нию |
| Akuzatif | магази́н | тури́ста | блю́до | зда́ние |
| İnstrumental | магази́ном | тури́стом | блю́дом | зда́нием |
| Prepozisyonel | магази́не | тури́сте | блю́де | зда́нии |
Yumuşak gövdeli eril isimler aynı ekleri я, ю, е ile alır: трамва́й (tramvay) → трамва́я, трамва́ю, трамва́ем, трамва́е; автомоби́ль (otomobil) → автомоби́ля, автомоби́лю, автомоби́лем, автомоби́ле. Tablodaki kural: ünsüzle (-й ve -ь dahil) biten canlı eril isimlerde tekil akuzatif genitifle aynıdır (тури́ста); cansız eril ve nötr isimlerde ise akuzatif nominatifle aynıdır (магази́н, блю́до).
Tekil: -а, -я ve -ь ile biten isimler
| Hâl | газе́та (gazete) | неде́ля (hafta) | фами́лия (soyadı) | пло́щадь (meydan) |
|---|---|---|---|---|
| Nominatif | газе́та | неде́ля | фами́лия | пло́щадь |
| Genitif | газе́ты | неде́ли | фами́лии | пло́щади |
| Datif | газе́те | неде́ле | фами́лии | пло́щади |
| Akuzatif | газе́ту | неде́лю | фами́лию | пло́щадь |
| İnstrumental | газе́той | неде́лей | фами́лией | пло́щадью |
| Prepozisyonel | газе́те | неде́ле | фами́лии | пло́щади |
-а ile biten ama erkeği anlatan isimler de bu tablodaki gibi çekilir, cinsiyetleri ise erildir: де́душка (dede) → де́душки, де́душке, де́душку, де́душкой.
Çoğul
| Hâl | магази́ны (mağazalar) | тури́сты (turistler) | газе́ты (gazeteler) | блю́да (yemekler) |
|---|---|---|---|---|
| Nominatif | магази́ны | тури́сты | газе́ты | блю́да |
| Genitif | магази́нов | тури́стов | газе́т | блюд |
| Datif | магази́нам | тури́стам | газе́там | блю́дам |
| Akuzatif | магази́ны | тури́стов | газе́ты | блю́да |
| İnstrumental | магази́нами | тури́стами | газе́тами | блю́дами |
| Prepozisyonel | магази́нах | тури́стах | газе́тах | блю́дах |
Çoğulda datif, instrumental ve prepozisyonel ekleri bütün cinsiyetlerde benzer: -ам/-ям, -ами/-ями, -ах/-ях. Çoğul genitifin ekleri çeşitlidir: -ов (магази́нов), -ев (трамва́ев), -ей (автомоби́лей, площаде́й), -ий (фами́лий, зда́ний) ya da ek yok (газе́т, блюд). Canlı isimlerin çoğul akuzatifi cinsiyet fark etmeksizin genitifle aynıdır: тури́стов; ко́шки (kediler) → akuzatif ve genitif ко́шек.
Sıfatlar da Hâle Göre Çekilir
Sıfat, nitelediği ismin cinsiyetine, sayısına ve hâline uyar. интере́сный (ilginç) sıfatının çekimi:
| Hâl | Eril | Nötr | Dişil | Çoğul |
|---|---|---|---|---|
| Nominatif | интере́сный | интере́сное | интере́сная | интере́сные |
| Genitif | интере́сного | интере́сного | интере́сной | интере́сных |
| Datif | интере́сному | интере́сному | интере́сной | интере́сным |
| Akuzatif | cansız: интере́сный; canlı: интере́сного | интере́сное | интере́сную | cansız: интере́сные; canlı: интере́сных |
| İnstrumental | интере́сным | интере́сным | интере́сной | интере́сными |
| Prepozisyonel | интере́сном | интере́сном | интере́сной | интере́сных |
Eril ve nötr biçimler nominatif ve akuzatif dışında aynıdır; dişil tekilde ise nominatif ve akuzatif dışındaki dört hâlin hepsi -ой ile biter (интере́сной). Renk sıfatlarının çekimini Rusça renkler rehberimizde gösterdik.
Kişi Zamirlerinin Çekimi
Satır başındaki biçim nominatiftir; öteki hâller sütunlardadır.
| Zamir | Genitif | Datif | Akuzatif | İnstrumental | Prepozisyonel |
|---|---|---|---|---|---|
| я (ben) | меня́ | мне | меня́ | мной | мне |
| ты (sen) | тебя́ | тебе́ | тебя́ | тобо́й | тебе́ |
| он / оно́ (o) | его́ | ему́ | его́ | им | нём |
| она́ (o, dişil) | её | ей | её | ей | ней |
| мы (biz) | нас | нам | нас | на́ми | нас |
| вы (siz) | вас | вам | вас | ва́ми | вас |
| они́ (onlar) | их | им | их | и́ми | них |
Üçüncü kişi zamirleri (он, она́, оно́, они́) bir edattan sonra geldiğinde başlarına н eklenir: без неё (onsuz), к ней (onun yanına), с ним (onunla), о них (onlar hakkında). Prepozisyonel her zaman edatla kullanıldığı için tablodaki biçimler (нём, ней, них) zaten н ile başlar.
Yazım Kuralları: Eki Değiştiren Harfler
Bazı ünsüzlerden sonra bazı ünlüler yazılmaz; ek bu yüzden tablodakinden farklı görünebilir. Çekimde sık karşılaşacağınız üç kural:
- ы yerine и: г, к, х ve ж, ш, ч, щ‘den sonra ы yazılmaz, и yazılır: магази́ны ama ко́шки; интере́сный ama ма́ленький (küçük).
- я, ю yerine а, у: Aynı harflerden ve ц‘den sonra я ve ю yazılmaz; yerlerine а ve у yazılır. Bu kural özellikle fiil çekiminde karşınıza çıkar: я пишу́ (yazıyorum), они́ слы́шат (duyuyorlar).
- Vurgusuz о yerine е: ж, ш, ч, щ, ц‘den sonra ekteki о yalnız vurguluysa yazılır, vurgusuzsa е yazılır: врачо́м (doktorla) ama ме́сяцем (bir ayla).
Padejleri Hangi Sırayla Çalışmalı?
- Nominatif ve cinsiyet: Önce ismin sonundan cinsiyetini tanımayı öğrenin. Sözlük biçimi ünsüzle ya da -й ile biten isimler eril, -о/-е ile bitenler nötr, -а/-я ile bitenler genellikle dişildir. -ь ile bitenler eril (автомоби́ль) ya da dişil (пло́щадь) olabilir; cinsiyetlerini kelimeyle birlikte öğrenin. Erkeği anlatan де́душка gibi isimler -а ile bitse de erildir.
- Akuzatif ve prepozisyonel: “Ne alıyorsun?” ve “Nerede çalışıyorsun?” gibi sorularla başlayın; в ve на‘nın gidilen yerde akuzatif, bulunulan yerde prepozisyonel istediğini bu iki hâli birlikte çalışarak görürsünüz.
- Genitif: нет, у … есть ve sayılarla birlikte çalışın.
- Datif ve instrumental: Yaş, hoşlanma (нра́виться) ve с (ile) kalıplarıyla öğrenin.
- Çoğul ve sıfatlar: Tekil ekleri oturduktan sonra çoğula ve sıfat çekimine geçin.
Sık Yapılan Hatalar
- Canlı eril ismin akuzatifini nominatif bırakmak: Я ви́жу брат değil, Я ви́жу бра́та (Kardeşimi görüyorum).
- Araç bildirirken с kullanmak: Türkçedeki “kartla” ekine bakıp с ка́ртой demeyin; araç edatsız instrumentalle söylenir: Мы пла́тим ка́ртой. с “birlikte” anlamı verir: с сестро́й (kız kardeşimle).
- Prepozisyoneli edatsız kullanmak: Bu hâl her zaman bir edatla gelir: в больни́це, о пого́де.
- Sayıdan sonra nominatif kullanmak: “İki bilet” два биле́та (genitif tekil), “beş dakika” пять мину́т (genitif çoğul) olur.
- Edattan sonra н‘yi unutmak: к ей değil к ней; с им değil с ним.
- ы/и kuralını atlamak: ко́шкы değil ко́шки.
- Vurguyu ezberlememek: Hâl ya da sayı değişince vurgu yer değiştirebilir: пло́щадь → площаде́й.
Sık Sorulan Sorular
Rusçada kaç hâl var?
Altı: nominatif, genitif, datif, akuzatif, instrumental ve prepozisyonel. İsimler, sıfatlar ve zamirler bu hâllere göre çekilir.
Padej ne demek?
Padej (паде́ж), Rusçada isim hâli demektir. Türkçedeki “-i, -e, -de, -den” gibi hâl eklerine benzer bir sistemdir, ama ekler cinsiyete ve sayıya göre de değişir.
Rusça padejler nasıl öğrenilir?
Her hâli bir kullanımıyla ve örnek cümleyle öğrenin: önce nominatif, sonra akuzatif ve prepozisyonel, ardından genitif, datif ve instrumental. Tabloları ezberlemek yerine her yeni ismi birkaç hâlde cümle içinde kullanın.
Akuzatif ile genitif neden aynı görünüyor?
Ünsüzle (-й ve -ь dahil) biten canlı eril isimlerde tekil akuzatif genitifle aynıdır (тури́ста); çoğulda bütün canlı isimlerde (eril ve dişil) akuzatif genitifle aynıdır (тури́стов, ко́шек).
Hangi edat hangi hâli ister?
Sık kullanılanlardan у, из, от, без ve “-den” anlamında с genitif; к datif; “ile” anlamında с ve yer bildiren под, пе́ред, за, ме́жду instrumental; о prepozisyonel ister. в ve на gidilen yerde akuzatif, bulunulan yerde prepozisyonel ister.
Ankara’da Rusça Öğrenmek
Active English 1987’den bu yana Ankara’da dil eğitimi veriyor; programlarımız CEFR seviyelerine göre hazırlanır. Rusça dersleri birebir özel ders olarak Kızılay, Batıkent, Bahçelievler ve Çayyolu şubelerimizde ya da online verilir (birebir derslerde alt yaş sınırı 7’dir). Birebir derste padejleri sizin hızınızda, tabloları cümle içinde kullanarak çalışırız; TORFL ve YDS sınavlarına da hazırlanabilirsiniz. Ayrıntılar Rusça dil kursları sayfamızda, birebir ders seçenekleri birebir özel ders sayfamızda. Seviyenizi ücretsiz online seviye tespit sınavıyla öğrenebilir, kayıt olmadan önce ücretsiz deneme dersine katılabilirsiniz. Rusçanın öteki dillerle karşılaştırıldığında Türkçe konuşanlar için nerede zorladığını Türklerin öğrenmesi kolay ve zor diller rehberimizde anlattık.
Kaynaklar
Örnek cümleler, tabloların düzeni ve örnek kelimeleri, Türkçe çeviriler, açıklamalar, çalışma sırası önerisi ve “Sık yapılan hatalar” örnekleri tarafımızca hazırlanmıştır. Bütün çekimler ve vurgular Wiktionary’nin çekim tablolarıyla, hâllerin kullanımları ve kurallar aşağıdaki kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulanmıştır (erişim: 28 Ekim 2026).
- Cornell University Russian Language Program, Beginning Russian Grammar (R. L. Leed, A. D. Nakhimovsky, A. S. Nakhimovsky): Basic case endings, Accusative and animacy, Genitive after numerals, Basic meanings of prepositions, Pronouns: the six case forms, Spelling rules for case endings, Gender classes
- Wiktionary (İngilizce), Rusça çekim tabloları: магазин, турист, блюдо, здание, газета, неделя, фамилия, площадь, интересный, он (kişi zamirleri tablosu) ve örnek cümlelerdeki öteki kelimelerin sayfaları
- Wikipedia (İngilizce): Russian spelling rules, Russian grammar (canlılık ve akuzatif), Yo (Cyrillic) (ё ve vurgu)
