Rus alfabesi, Kiril yazısının Rusçada kullanılan biçimidir ve 33 harften oluşur: 10 ünlü harf, 21 ünsüz harf ve kendi başına ses vermeyen 2 işaret. Harflerin bir bölümü Latin harflerine benzer ama farklı okunur; bu yüzden başlangıçta en çok “tanıdık görünen” harfler karışır. Bu rehberde 33 harfi büyük ve küçük biçimleriyle, yaklaşık Türkçe okunuşlarıyla ve örnek kelimelerle veriyor; okuma kurallarını, sık karışan harfleri ve el yazısıyla basılı harf arasındaki farkı anlatıyoruz.
Okunuşlar hakkında not: Bu yazıdaki Türkçe okunuşlar yaklaşıktır. Rusçanın bazı sesleri (ы, щ, “yumuşak” ünsüzler, vurgusuz ünlüler) Türkçede birebir yoktur; doğru telaffuzu dinleyerek ve bir eğitmenle çalışarak oturtmanızı öneririz.
Rus Alfabesi Kaç Harf?
Rus alfabesi 33 harftir. Rusya Bilimler Akademisi Yazım Komisyonunun onayladığı akademik yazım kuralları (2006), Rusça öğrenenlere yönelik metinlerde ё harfinin her yerde yazıldığı 33 harflik alfabenin kullanıldığını belirtir. Harfler şu sırayla dizilir:
А Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н О П Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
- 10 ünlü harf: а, е, ё, и, о, у, ы, э, ю, я
- 21 ünsüz harf: б, в, г, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ
- 2 işaret: ъ (sert işaret) ve ь (yumuşatma işareti); ikisi de tek başına ses vermez.
33 Harfin Okunuşu ve Türkçe Karşılığı
Tablodaki Türkçe karşılıklar yaklaşık okunuştur. Örnek kelimelerin yanında yaklaşık okunuşu ve anlamı var; okunuşlarda aşağıda anlattığımız okuma kuralları (ör. vurgusuz o’nun a gibi okunması) uygulanmıştır.
| Harf | Yaklaşık okunuş | Örnek kelime |
|---|---|---|
| А а | a | мама (mama): anne |
| Б б | b | брат (brat): erkek kardeş |
| В в | v (Latin B’ye benzer ama v okunur) | вода (vada): su |
| Г г | g (her zaman “g”; Türkçedeki ğ gibi okunmaz) | город (gorat): şehir |
| Д д | d | дом (dom): ev |
| Е е | ye; ünsüzden sonra e (önceki ünsüzü yumuşatır) | нет (nyet): hayır |
| Ё ё | yo; ünsüzden sonra o (önceki ünsüzü yumuşatır); her zaman vurgulu | ёлка (yolka): köknar, yılbaşı ağacı |
| Ж ж | j (“jandarma”daki j) | жар (jar): sıcaklık |
| З з | z | зима (zima): kış |
| И и | i | имя (imya): ad |
| Й й | y (kısa i; “boy”daki y) | май (may): mayıs |
| К к | k | кот (kot): erkek kedi |
| Л л | l (çoğunlukla kalın l) | лук (luk): soğan |
| М м | m | мир (mir): dünya; barış |
| Н н | n (Latin H’ye benzer ama n okunur) | нос (nos): burun |
| О о | o; vurgusuz hecede a’ya yakın | молоко (malako): süt |
| П п | p | папа (papa): baba |
| Р р | r (Latin P’ye benzer ama r okunur) | рад (rat): memnun |
| С с | s (Latin C’ye benzer ama s okunur) | сад (sat): bahçe |
| Т т | t | там (tam): orada |
| У у | u (Latin y’ye benzer ama u okunur) | утро (utra): sabah |
| Ф ф | f | фото (fota): fotoğraf |
| Х х | h (gırtlaktan, hırıltılı h; Latin X’e benzer) | хлеб (hlyep): ekmek |
| Ц ц | ts | царь (tsar): çar |
| Ч ч | ç | час (ças): saat (süre) |
| Ш ш | ş (kalın ş) | шар (şar): top, küre |
| Щ щ | uzun ve ince “şş” | щука (şşuka): turna balığı |
| Ъ ъ | ses vermez; önceki ünsüzü sonraki ünlüden ayırır | объём (abyom): hacim |
| Ы ы | ı’ya yakın (Türkçe ı’dan biraz farklı) | мы (mı): biz |
| Ь ь | ses vermez; önceki ünsüzü yumuşatır | брать (brat’): almak |
| Э э | e (önceki ünsüzü yumuşatmaz) | это (eta): bu |
| Ю ю | yu; ünsüzden sonra u (önceki ünsüzü yumuşatır) | юг (yuk): güney |
| Я я | ya; ünsüzden sonra a (önceki ünsüzü yumuşatır) | яма (yama): çukur |
Okurken Bilmeniz Gereken Dört Kural
- Vurgusuz o, a gibi okunur. Standart Rusçada vurgusuz hecede o sesi bulunmaz; a’ya yakın okunur: молоко “malako”, вода “vada”. Vurgu kelimenin herhangi bir hecesine düşebilir; vurgu işareti sözlüklerde ve Rusça öğrenenlere yönelik metinlerde her kelimede, gündelik metinlerde ise yalnız gerektiğinde yazılır. Bu yüzden yeni bir kelimeyi vurgusuyla birlikte öğrenin.
- Kelime sonundaki ötümlü ünsüzler ötümsüzleşir. Kelime sonunda б, в, г, д, ж, з sesleri п, ф, к, т, ш, с gibi okunur: год (yıl) “got”, рад “rat”, юг “yuk”.
- Е, ё, ю ve я iki görev görür. Kelime başında ve ünlüden sonra ye, yo, yu, ya okunur (ёлка “yolka”, яма “yama”); bir ünsüzden sonra ise önceki ünsüzü yumuşatır ve e, o, u, a okunur: нёс (taşıdı) “nyos”.
- Ünsüzlerin sert ve yumuşak biçimi vardır. Rusçada ünsüzlerin çoğunun “yumuşak” (dil sırtı damağa doğru kalkarak söylenen) bir karşılığı vardır. Ünsüzden sonra gelen е, ё, и, ю, я ya da ь bu yumuşaklığı gösterir: брат “brat” (erkek kardeş), ama брать “brat’” (almak). Ж, ш ve ц her zaman sert, ч ve щ her zaman yumuşak okunur.
Sık Karışan Harfler
Latin harflerine benzeyen ama farklı okunan harfler
| Rusça harf | Benzediği harf | Rusçada okunuşu |
|---|---|---|
| В в | B | v |
| Н н | H | n |
| Р р | P | r |
| С с | C | s |
| У у | y | u |
| Х х | X | h |
| Я я | ters çevrilmiş R | ya |
Birbirine karışan Rusça harfler
- Е, Ё ve Э: е “ye” okunur ya da önceki ünsüzü yumuşatan bir “e”dir; ё her zaman vurgulu “yo”dur; э önceki ünsüzü yumuşatmayan “e”dir. Rusya Bilimler Akademisinin yazım kurallarına göre ё’nin her yerde yazılması yalnız vurgu işaretli metinlerde, küçük çocuklara yönelik kitaplarda ve okul ya da yabancılar için hazırlanan ders metinlerinde zorunludur; gündelik metinlerde çoğu zaman noktasız, е olarak yazılır. Bu yüzden все (herkes, hepsi) ile всё (her şey) yazıda karışabilir.
- Ш ve Щ: ш kalın bir “ş”, щ uzun ve ince bir “şş”dir. Щ’nin “şç” diye okunması bugünkü standart telaffuzda eskimiş kabul edilir.
- Ь, Ъ ve Ы: ь ve ъ ses vermeyen işaretlerdir; ы ise bir ünlüdür ve ь’nin yanına bir dikey çizgi eklenmiş gibi görünür.
- И ve Й: й, и’nin üzerine kısa bir işaret konmuş hâlidir ve “y” okunur.
El Yazısı ve Basılı Harf Farkı
Rusçada el yazısı (bitişik yazı) harfleri basılı harflerden belirgin biçimde farklı olabilir; bu yüzden el yazısını ayrıca çalışmanız gerekir. Brigham Young Üniversitesinin Rusça el yazısı rehberine göre en çok karışan biçimler şunlardır:
- т: El yazısında küçük harfi Latin m’ye benzer; м ile karıştırılmamalıdır. Bazı yazanlar т’yi ш’den ayırmak için т’nin üstüne, ш’nin altına çizgi çeker.
- ш: El yazısında Latin w’ye benzer.
- и: El yazısında Latin u’ya benzer; й aynı biçimin üzerine kısa bir işaret konarak yazılır.
- д: Küçük harfi el yazısında ya Latin g’ye benzer ya da yukarı doğru kıvrılarak yazılır.
- г: Küçük harfi el yazısında basılı biçiminden çok farklıdır, neredeyse onun ayna görüntüsü gibidir.
- м ve л: El yazısında küçük bir kancayla başlar; kancasız yazılan и ve г’den bu kanca sayesinde ayrılır.
Kısa Okuma Alıştırması
Aşağıdaki kelimeleri önce kendiniz okumayı deneyin, sonra yaklaşık okunuşa bakın:
| Kelime | Yaklaşık okunuş | Anlamı |
|---|---|---|
| да | da | evet |
| нет | nyet | hayır |
| привет | privyet | merhaba (samimi) |
| спасибо | spasiba | teşekkürler |
| хорошо | haraşo | iyi |
| Москва | maskva | Moskova |
Rusçaya Nasıl Devam Edilir?
Harfleri tanıdıktan sonraki adım, kelimeleri vurgularıyla birlikte öğrenmek ve doğru telaffuzu dinleyerek oturtmaktır. Vurgu ve okuma kurallarını Rusça sayılar rehberimizde uygulamalı olarak gösterdik. Active English’te Rusça dersleri birebir verilir: A1’den C2’ye bütün seviyelerde, şubelerimizde yüz yüze ya da online. Kadromuzda ana dili Rusça olan eğitmenler de bulunur. Seviyenizi online seviye tespit sayfamızdaki Rusça testiyle ücretsiz öğrenebilirsiniz. Ayrıntılar için Ankara Rusça kursu sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Ses bilgileri ve yazım kuralları aşağıdaki kaynaklardan alınmıştır (erişim: 20 Ekim 2026):
- Yanushevskaya, I. ve Bunčić, D. (2015). Illustrations of the IPA: Russian. Journal of the International Phonetic Association, 45(2), 221–228.
- Rusya Bilimler Akademisi V. V. Vinogradov Rus Dili Enstitüsü: “Правила русской орфографии и пунктуации. Полный академический справочник” (ed. V. V. Lopatin, 2006), ё harfi ve vurgu işareti bölümleri (§§ 4, 5, 116)
- Brigham Young University, Script Tutorial: Letters of the Russian Alphabet (Rusça el yazısı)