Almancada haftanın günleri (die Wochentage) Montag (pazartesi) ile başlar, Sonntag (pazar) ile biter. Yedi günün hepsi eril isimdir, bu yüzden artikelleri der’dir: der Montag, der Dienstag, der Mittwoch… “Pazartesi günü” demek için am Montag, “her pazartesi” demek için montags denir. Bu yazıda gün adlarını, kısaltmalarını ve kökenlerini, saat ve tarih söylemeyi, kendi hazırladığımız örnek cümleleri ve kısa bir alıştırmayı bulacaksınız.
Almanca günler listesi
Duden sözlüğüne göre takvim haftası pazartesi başlar. Günlerin artikeli, Duden’deki kısaltması ve Türkçe harflerle yaklaşık okunuşu şöyledir:
| Türkçe | Almanca (kısaltma) | Okunuş |
|---|---|---|
| Pazartesi | der Montag (Mo.) | MON-tak |
| Salı | der Dienstag (Di.) | DİNS-tak |
| Çarşamba | der Mittwoch (Mi.) | MİT-voh |
| Perşembe | der Donnerstag (Do.) | DO-nırs-tak |
| Cuma | der Freitag (Fr.) | FRAY-tak |
| Cumartesi | der Samstag (Sa.) der Sonnabend (Sa.) |
ZAMS-tak ZON-abınt |
| Pazar | der Sonntag (So.) | ZON-tak |
Okunuşlar yaklaşıktır; büyük harfle yazılan hece vurguludur. Duden’e göre bütün gün adlarında vurgu ilk hecededir. Doğru telaffuzu Duden’deki ses kayıtlarından dinleyebilirsiniz.
Samstag mı, Sonnabend mı?
İkisi de cumartesi demektir ve kısaltmaları aynıdır (Sa.). Duden’e göre Samstag özellikle Almanya’nın batısında ve güneyinde, Avusturya’da ve İsviçre’de; Sonnabend ise daha çok kuzey ve orta Almanya’da kullanılır. Goethe-Institut’un A1 kelime listesinde ikisi de yer alır.
Gün adları nereden geliyor?
Duden’in köken bilgilerine göre Almanca gün adlarının çoğu Latince gün adlarından çevrilmiştir; bazılarında Roma tanrısının yerine bir Cermen tanrısının adı kullanılmıştır:
- Montag: “ayın günü”; Latince dies Lunae (ay tanrıçası Luna’nın günü) karşılığıdır.
- Dienstag: Cermen gök tanrısı Ziu’nun adıyla, Latince Martis dies (Mars’ın günü) örnek alınarak oluşmuştur.
- Mittwoch: “haftanın ortası”; Kilise Latincesindeki media hebdomas karşılığıdır ve eski Cermen adı “Wodanstag”ın yerini almıştır.
- Donnerstag: Cermen gök gürültüsü tanrısı Donar’ın günü; Latince Iovis dies (Jüpiter’in günü) örnek alınmıştır.
- Freitag: Roma’nın Venüs’üyle eşleştirilen tanrıça Frija’nın günü; Latince Veneris dies örnek alınmıştır.
- Samstag Yunanca sábbaton (Sebt) kelimesine dayanır; Sonnabend ise aslında “pazardan önceki akşam” demektir.
- Sonntag: “güneşin günü”; Latince dies Solis karşılığıdır.
Günlerde artikel ve çoğul
Bütün gün adları erildir: der Montag. Çoğulda her isimde olduğu gibi artikel die olur ve gün adı -e alır: die Montage, die Mittwoche, die Sonntage. Artikel, cümledeki göreve göre değişir: Ich mag den Montag nicht. (Pazartesiyi sevmiyorum.) Artikelin hâllere göre değişimini Almanca artikeller yazımızda tablolarla anlattık.
Hafta sonu ise nötrdür: das Wochenende. “Hafta sonunda” demek için am Wochenende kullanılır.
“Am Montag” ve “montags”: farkı ne?
Belirli bir günden söz ederken gün adının önüne am gelir. Duden’e göre am, “an dem” sözcüklerinin kaynaşmış biçimidir:
- Am Montag habe ich einen Termin beim Zahnarzt. (Pazartesi dişçide randevum var.)
- Wir sehen uns am Freitag. (Cuma görüşürüz.)
- Am Wochenende besuche ich meine Eltern. (Hafta sonu annemle babamı ziyaret ediyorum.)
Bir şey her hafta aynı gün tekrarlanıyorsa gün adına -s eklenmiş zarf kullanılır ve küçük harfle yazılır: montags. Duden bu kelimeyi “an jedem Montag”, yani “her pazartesi” diye açıklar.
- Das Museum ist montags geschlossen. (Müze pazartesileri kapalıdır.)
- Ich gehe dienstags und donnerstags zum Sport. (Salı ve perşembeleri spora gidiyorum.)
- Sonntags schlafe ich lange. (Pazarları uzun uyurum.)
Günle günün bölümünü birlikte yazmak
Duden’in yazım notlarına göre gün adı isim olduğu için büyük harfle (am Dienstag), zarf biçimi küçük harfle (dienstags) yazılır. Gün adıyla günün bölümü çoğunlukla bitişik yazılır:
- am Dienstagabend (salı akşamı), am Dienstagnachmittag (salı öğleden sonra)
- dienstagabends ya da dienstags abends (her salı akşamı)
- Sabah erken için ayrı yazılır: Dienstag früh (salı sabahı erkenden)
Günlerle kullanılan zaman ifadeleri
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| heute / morgen / übermorgen | bugün / yarın / öbür gün |
| gestern / vorgestern | dün / evvelsi gün |
| heute Abend / morgen früh | bu akşam / yarın sabah erkenden |
| nächsten Montag / letzten Freitag | gelecek pazartesi / geçen cuma |
| diese Woche / nächste Woche | bu hafta / gelecek hafta |
| jeden Tag | her gün |
| von Montag bis Freitag | pazartesiden cumaya |
Dikkat: Küçük harfle morgen “yarın”, büyük harfle der Morgen “sabah” demektir. Heute, gestern ve morgen ile gelen günün bölümleri büyük harfle yazılır: heute Morgen (bu sabah), gestern Abend (dün akşam), morgen Mittag (yarın öğlen). früh ise Duden’e göre genellikle küçük harfle yazılır: morgen früh.
Günün bölümleri
| İsim | Türkçe | “Her …” |
|---|---|---|
| der Morgen | sabah | morgens |
| der Vormittag | öğleden önce | vormittags |
| der Mittag | öğle | mittags |
| der Nachmittag | öğleden sonra | nachmittags |
| der Abend | akşam | abends |
| die Nacht | gece | nachts |
Günün bölümlerinden yalnız die Nacht dişildir. Saatten sonra da kullanılırlar: um acht Uhr abends (akşam saat sekizde), zwei Uhr nachts (gece saat iki).
Almancada saat söyleme
Saati sormak için Wie spät ist es? ya da Wie viel Uhr ist es? denir; Duden’e göre ikisi aynı anlama gelir (Saat kaç?). Bir şeyin saatini sormak için Wann …? (Ne zaman?) kullanılır; cevapta saatin önüne um gelir: Wann beginnt der Film? – Um acht Uhr. (Film ne zaman başlıyor? – Saat sekizde.)
Rakamla yazılan saati okumak
Goethe-Institut’un A1 kelime listesi saat söylemenin iki biçimini verir. Birincisinde saat, rakamla yazıldığı gibi ve 24 saat düzenine göre okunur: önce saat, sonra Uhr, sonra dakika.
| Saat | Okunuşu |
|---|---|
| 7:05 | sieben Uhr fünf |
| 9:40 | neun Uhr vierzig |
| 13:20 | dreizehn Uhr zwanzig |
| 18:45 | achtzehn Uhr fünfundvierzig |
| 0:10 | null Uhr zehn |
Yazarken saat ile dakika iki nokta ya da noktayla ayrılır: 18:45 Uhr ya da 18.45 Uhr. Tam saatte yalnız saat yazılabilir: um 7 Uhr. Saat birde ein Uhr denir, Uhr söylenmezse eins: Es ist ein Uhr. ya da Es ist eins.
Konuşmada saat söyleme: nach, vor, halb
İkinci biçimde saat 12 saat düzenine göre ve şu kalıplarla söylenir:
| Saat | Almanca | Türkçe |
|---|---|---|
| 3:00 | drei (Uhr) | saat üç |
| 3:05 | fünf nach drei | üçü beş geçiyor |
| 3:15 | Viertel nach drei | üçü çeyrek geçiyor |
| 3:30 | halb vier | üç buçuk |
| 3:45 | Viertel vor vier | dörde çeyrek var |
| 3:50 | zehn vor vier | dörde on var |
En çok karıştırılan kalıp halb’dır: Almanca buçuklu saati bir sonraki saate göre söyler. halb vier “dördün yarısı”, yani 3:30’dur; DWDS sözlüğü de “halb zwölf”ü 11:30 diye açıklar. “Üç buçuk” demek isterken Türkçedeki gibi düşünüp “halb drei” derseniz karşınızdaki kişi 2:30 anlar. İngilizcede ise buçuk bir önceki saate göre söylenir (half past three 3:30); bunu İngilizce saatler rehberimizde anlattık.
Bazı bölgelerde çeyrekler de bir sonraki saate göre söylenir: Duden “viertel acht” ve “drei viertel acht” kullanımlarını bölgesel olarak verir ve bunları “Viertel nach sieben” (7:15) ve “Viertel vor acht” (7:45) diye açıklar.
- Wie spät ist es? – Es ist Viertel nach zehn. (Saat kaç? – Onu çeyrek geçiyor.)
- Der Unterricht beginnt um halb sieben. (Ders altı buçukta başlıyor.)
- Der Zug fährt um 18:45 Uhr ab. (Tren 18.45’te kalkıyor; okunuşu: achtzehn Uhr fünfundvierzig.)
Gün ve tarihi birlikte söylemek
Duden’in yazım kurallarına göre günle birlikte söylenen tarih, virgülle ayrılan bir ek gibidir. am ile başlayan tarihte gün sayısı Dativ (dem) ya da Akkusativ (den) olabilir:
- Heute ist Mittwoch, der 14. Oktober. (Bugün 14 Ekim çarşamba. Okunuşu: der vierzehnte Oktober.)
- Die Prüfung ist am Freitag, dem 6. November, um 9 Uhr. (Sınav 6 Kasım cuma günü saat 9’da. Okunuşu: am sechsten November.)
- Yer ve tarih birlikte şöyle yazılır: Ankara, 20. Oktober 2026
Tarihteki sayılar sıra sayısı olarak okunur. Sıra sayılarını, yılların okunuşunu ve yaş söylemeyi Almanca sayılar yazımızda; ay adlarını ve “im Januar” kullanımını Almanca aylar yazımızda bulabilirsiniz.
Zaman bildirirken hangi edat?
Goethe-Institut, A1 seviyesindeki öğrencinin “nächste Woche”, “letzten Freitag”, “im November”, “um drei Uhr” gibi kalıplarla zaman bildirebilmesini bekler. Kısaca:
| Ne için? | Edat | Örnek |
|---|---|---|
| Gün, hafta sonu | am | am Montag, am Wochenende |
| Günün bölümü | am | am Abend, am Montagabend |
| Saat | um | um 8 Uhr, um halb neun |
| Ay, mevsim | im | im Mai, im Sommer |
Mevsimler ve “im Sommer” kullanımı için Almanca mevsimler yazımıza bakabilirsiniz.
Almanca günlerle örnek cümleler
- Der Kurs findet dienstags und donnerstags statt. (Kurs salı ve perşembe günleri yapılıyor.)
- Am Samstag gehen wir auf den Markt. (Cumartesi pazara gidiyoruz.)
- Ich arbeite von Montag bis Freitag, am Wochenende habe ich frei. (Pazartesiden cumaya çalışıyorum, hafta sonu boşum.)
- Können wir uns am Mittwochnachmittag treffen? (Çarşamba öğleden sonra buluşabilir miyiz?)
- Freitags esse ich oft Fisch. (Cumaları sık sık balık yerim.)
- Gestern war Montag, morgen ist Mittwoch. (Dün pazartesiydi, yarın çarşamba.)
- Welcher Wochentag ist heute? – Heute ist Dienstag. (Bugün günlerden ne? – Bugün salı.)
- Welches Datum haben wir heute? (Bugün ayın kaçı?)
A1 sınavında günler ve saat
Goethe-Institut’un Start Deutsch 1 sınav tanıtımına göre A1 seviyesindeki aday saat, sayı, miktar ve fiyat bilgilerini anlayabilmelidir. Tanıtımdaki örnek dinleme görevinde aday, bir muayenehanenin telesekreter mesajını dinler ve kendisine verilen randevunun hangi gün ve saatte olduğunu seçer. Sınavın bölümleri ve puanlaması için aile birleşimi sınavı sayfamıza, A1 seviyesindeki diğer temel kelimeler için Almanca A1 kelime listesi yazımıza bakabilirsiniz.
Kısa alıştırma
Boşlukları doldurun:
- ___ Montag habe ich frei.
- Die Bank ist ___ geschlossen. (her pazar)
- Der Kurs beginnt ___ 19 Uhr.
- Mittwoch, ___, Freitag
- 15:30 konuşmada nasıl söylenir?
- 10:45 konuşmada nasıl söylenir?
- “Sa.” hangi günün kısaltmasıdır?
- ___ Juli ist es oft heiß.
- ___ Winter fahren wir Ski.
Cevaplar: 1. Am · 2. sonntags · 3. um · 4. Donnerstag · 5. halb vier · 6. Viertel vor elf · 7. Samstag (Sonnabend) · 8. Im · 9. Im (günde am, saatte um, ayda ve mevsimde im)
Sık sorulan sorular
Almancada haftanın günleri nelerdir?
Montag (pazartesi), Dienstag (salı), Mittwoch (çarşamba), Donnerstag (perşembe), Freitag (cuma), Samstag ya da Sonnabend (cumartesi) ve Sonntag (pazar).
Almanca günlerin artikeli nedir?
Bütün gün adları erildir ve der artikeliyle kullanılır: der Montag, der Sonntag. Hafta sonu anlamındaki das Wochenende ise nötrdür.
Almanca günlerin kısaltmaları nelerdir?
Duden’e göre Mo., Di., Mi., Do., Fr., Sa. ve So. Kısaltmalar noktayla yazılır.
“Am Montag” ile “montags” arasındaki fark nedir?
am Montag belirli bir pazartesiyi, montags her pazartesiyi anlatır: Am Montag habe ich frei. (Pazartesi boşum.) Montags habe ich frei. (Pazartesileri boşum.)
Almancada “saat üç buçuk” nasıl denir?
Konuşmada halb vier denir, çünkü buçuklu saat bir sonraki saate göre söylenir. Rakamla okurken drei Uhr dreißig ya da 24 saat düzeninde fünfzehn Uhr dreißig denir.
Almancayı düzenli bir programla öğrenmek
Gün, saat ve tarih ifadeleri Goethe-Institut’un A1 kelime listesindeki temel konulardandır ve dersin içinde konuşarak kullanıldıkça pekişir. Kızılay Merkez Şubemizde açılan Almanca A1 gruplarına katılabilir, Kızılay, Batıkent, Bahçelievler ya da Çayyolu şubemizde veya online birebir ders alabilirsiniz. Programlar için Almanca kursu sayfamıza bakın; nereden başlayacağınızı ücretsiz seviye tespiti ile öğrenebilirsiniz.
Kaynaklar
- Duden çevrimiçi sözlük: Montag, Dienstag, Mittwoch, Donnerstag, Freitag, Samstag, Sonnabend, Sonntag, montags, Woche, Uhr, viertel, spät ve am maddeleri
- Duden, yazım kuralları: Datum (D 32) ve Schreibung von Uhrzeitangaben
- DWDS, Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi: halb maddesi
- Goethe-Institut: Start Deutsch 1 kelime listesi ve Prüfungsziele, Testbeschreibung (PDF)
İçerik denetimi: Active English Almanca eğitmeni